Newsletter
Wprowadź swój adres e-mail

BEST - Bezpieczna strona - Certyfikat

Mały Książę w dorosłych wielkim świecie

"Mały Książę" to jedyna książka, którą Antoine de Saint-Exupéry napisał w konwencji baśni poetyckiej lub baśni filozoficznej, jak często i chętnie się ją określa. Krytycy literatury podkreślają, że dzieło napisane przez francuskiego pisarza w czasie II wojny światowej, jest jednym z arcydzieł literatury światowej, będącym oprócz poruszającej i sentymentalnej podróży do czasów dzieciństwa, przede wszystkim ważnym przesłaniem zawierającym w sobie zbiór prawd ponadczasowych i uniwersalnych.

"Mały Książę" jest również określany jako poradnik pozwalający zrozumieć zakamarki ludzkiej emocjonalności czy psychiki, a powszechna jest opinia, że lektura tej wyjątkowej baśni może pozwolić na zrozumienie skomplikowanej natury własnej osobowości i egzystencji.

Warto również przyjrzeć się powieści nie tylko jako swoistemu leksykonowi, w którym roi się od odpowiedzi na ważne pytania o świecie i człowieku, ale również jako ukazaniu procesu wyzbywania się dzieciństwa poprzez odrzucenie elementarnej wiedzy o sobie w drodze ku „byciu dorosłym”.

Gdybać można, dlaczego de Saint-Exupéry pisząc powieść w baśniowej konwencji, faktycznie skierował ją do dorosłego czytelnika, tworząc opowieść piękną, jednocześnie smutną, bo obciążoną bagażem doświadczeń dorosłego człowieka, który postanowił na powrót spojrzeć na świat oczami dziecka.

Trzeba pamiętać, że Exupéry napisał "Małego Księcia" w najtrudniejszym okresie swojego życia. Bez wątpienia był to dla niego czas bardzo bolesny, na który złożyło się kilka przełomowych czynników. Pierwszym z nich było opuszczenie ojczyzny podyktowane koniecznością ucieczki przed niemiecką inwazją na Francję. Drugim, stanowiącym pokłosie pierwszego, byał rozłąka z najważniejszą w życiu autora osobą, którą była jego matka. Poza tym pisarz doświadczał problemów, których przysparzał mu wyczerpujący emocjonalnie związek z żoną.

W tak trudnym momencie życia, autor postawił sobie za cel gruntowną analizę własnego życia poprzez pryzmat procesu, jakim było dorastanie. Jednocześnie retrospekcja ta stała się przyczynkiem do poszukania odpowiedzi na najtrudniejsze pytania, jakie człowiek może sobie postawić: „Czy w moim życiu dokonałem słusznych wyborów? Czy dobrze pokierowałem swoim życiem? Kim tak naprawdę jestem? Czy zrobiłem wszystko, co było w mojej mocy, aby uczynić lepszym życie swoje i swoich bliskich? Czy moja troska, moja miłość, moja przyjaźń były prawdziwe, dojrzałe, kompletne?”

Naturalnym punktem wyjścia dla Exupéry’ego stały się czasy dzieciństwa, w których wraz z pierwszym stałym zębem formuje się to, co można określić kręgosłupem moralnym, a człowiek odkrywając swoją tożsamość po raz pierwszy w życiu, poznaje także swoje lęki, pragnienia, dobre i złe cechy charakteru i targające nim emocje. Autor ruszając w podróż do czasów, w których wszystko wydawało się prostsze, mimo że życie dziecka wcale nie musi być łatwiejsze, niż życie dorosłego, upatrywał szansy na zrozumienie tego, kim się stał jako człowiek dorosły.

Wychodząc z tego założenia, logicznym było dla autora uznanie dzieciństwa za okres determinujący całe późniejsze życie, na którym zapadają najważniejsze decyzje mające wpływ na dokonywane przez dorosłego już człowieka wybory. Analiza tego, kim staje się człowiek i jakie wydarzenia od najmłodszych czasów kształtują jego psychikę, jest wg autora kluczem do zrozumienia niebezpieczeństw, które pociąga za sobą wchodzenie w dorosłość.

Saint-Exupéry obnaża w ten sposób patologię dorastania rozumianą jako przyjęcie podyktowanej wskazówkami dorosłych, względami obyczajowymi, zwyczajami, konwenansami hierarchii wartości, której nie znamy jako dzieci, a która po pewnym czasie może stać się naszym brzemieniem, prowadząc do zubożenie emocjonalnego.

Saint-Exupery poddaje krytyce świat dorosłych, w którym ten sam człowiek zaczyna myśleć o rzeczywistości w „dorosłym” wymiarze, który wcale nie jest poprawniejszy, lepszy i rozsądniejszy. Mały Książę z rozbrajającą szczerością obnaża tę metamorfozę wskazując, że dorosły oceni twojego przyjaciela, zadając pytania: „Ile ma lat? Ilu ma braci? Ile waży? Ile zarabia jego ojciec?”. Podobny przykład Mały Książe przytacza dalej, zastanawiając się jak dorosły wyobraża sobie piękny dom, dochodząc do wniosku, że jedynym sposobem, by przekonał się o jego wartości jest podanie jego ceny („Jaki to piękny dom!”).

Mały Książę ukazuje nam świat dorosłych, w którym ludzie mają zbyt mało czasu, aby cokolwiek poznać. Kupują w sklepach rzeczy gotowe. A ponieważ nie ma magazynów z przyjaciółmi, więc ludzie nie mają przyjaciół. Bohater powieści zauważa, że wśród ludzi bywa się równie samotnym, co na pustyni, a świat pełen jest dorosłych, którzy przecież wszyscy byli dziećmi, ale niewielu z nich o tym pamięta. Według Exupéry’ego dorośli tak dalece dystansują od swoich emocji i odczuć, że stają się wyobcowani, smutni, samotni, ale za to silnie przekonani o swojej dorosłości.

Warto przy tym podkreślić, że taki obraz rzeczywistości nie jest ani trochę fikcyjny, literacko ubarwiony na potrzeby książki. To świat, w którym przyszło dorastać autorowi i który niewiele się zmienił do dnia dzisiejszego. W tym aspekcie najwyraźniej jawi się ponadczasowy wymiar książki.

Warto sięgnąć po "Małego Księcia", ponieważ doświadczony przeciwnościami losu autor ma dla nas cenną raną: warto przystanąć w pędzie, wziąć kartkę papieru i przekreślić ją bazgrołami, warto na swoje dorosłe życie spojrzeć z perspektywy dziecka. Może bowiem okazać się, że paniczny lęk przed światem, który dorosłemu nie przystoi, jest lękiem przed swoimi własnymi emocjami, lękiem przed posłuchaniem głosu własnego serca.

Pamiętamy również, że "Mały Książe" to nie tylko lektura adresowana do świata dorosłych, którzy mają decydujący mają wpływ na wychowanie dziecka. Jest to cenna pozycja dla młodszych czytelników, którzy w Małym Księciu nie odnajdą bynajmniej dorosłego przyodzianego w skórę 6-letniego chłopca, ale przyjaciela, który ma takie same rozterki, lęki i spostrzeżenia na temat otaczającej ich rzeczywistości.

Bez wątpienia dla nas wszystkich postać Małego Księcia może być bratnią duszą. I na tym właśnie polega magia uniwersalności prawd, które ustami małego chłopca przez kolejne pokolenia dzieci i dorosłych przekazuje nam Antoine de Saint-Exupéry.

Janusz Kaczmarek, Wydawnictwo Muza