Ludowa mądrość i bogata wyobraźnia

Dziecko ogląda opakowanie, a dorosły zagląda do środka… czyli wpływ baśni Andersena na osobowość człowieka.
Baśń to pierwsza literatura, z jaką styka się dziecko. Pierwsza opowieść budząca emocje, historia z krainy fikcji. Rodzice czytają dzieciom książki, wybierając często te, które sami pamiętają z dzieciństwa, przekazując dalej rozpoznawalne przez wszystkich symbole i toposy. Baśń jest więc także pierwszym krokiem wprowadzającym w kulturę.

Hans Christian Andersen to jeden z najbardziej znanych autorów literatury dla dzieci. Sam swoją twórczość porównywał do pudełka. Metafora odnosiła się do odbioru jego tekstów. Opowieści duńskiego pisarza mają  charakter dwupoziomowy. Dziecko ogląda opakowanie, a dorosły zagląda do środka.  Zewnętrzna warstwa to fantastyczna historia, wymyślona tak, by młody odbiorca mógł uruchomić swoją wyobraźnię. Wewnątrz baśni kryją się prawdy i przekazy łatwe do odkodowania przez starszego czytelnika.

Andersen nie chciał, aby jego utwory były określane jako twórczość dla dzieci. Nie unikał w nich niczego, czego doświadcza człowiek w swoim dojrzałym życiu. Umieszczał opowieści w świecie zwierzęcym, albo nadawał im fantastyczny charakter tak, by straciły swoją dosłowność, a zyskały wymiar symbolu. Brzydkie kaczątko stanowi we współczesnej kulturze odnośnik do kogoś, kto dorasta i przemienia niedojrzałość i niezgrabność w piękno. Słowik zamknięty w klatce jest za to figurą uosabiającą tęsknotę za wolnością. Taki obrazowy charakter baśni pokazuje dziecku to, co trudno byłoby wyjaśnić dosłownie.

Źródłem stworzonych przez Andersena historii są między innymi opowiadane mu wieczorem przez babcię bajki. Stanowią więc część jego własnych doświadczeń z dzieciństwa. Są połączeniem ludowej mądrości i bogatej wyobraźni pisarza. Przetłumaczone na ponad osiemdziesiąt języków i bogato ilustrowane weszły do klasyki literatury światowej.

W baśniach Andersena istnieją bardzo realnie śmierć, samotność, bieda, bezradność czy niesprawiedliwość. Dzięki barwnym i wyrazistym historiom dziecko przeżywa prawdziwe emocje związane z rzeczywistym funkcjonowaniem w dorosłym życiu. Doświadcza współczucia i żalu. Wprowadzanie takich emocji do świata dzieciństwa może pomóc w kształtowaniu psychiki. Wiedza o złożoności świata i relacji międzyludzkich nie jest dla dziecka ani zbyt okrutna, ani niezrozumiała. To właśnie metaforycznie przedstawione trudne sytuacje, konflikty czy przykrości, obudowane bezpieczną fikcyjną przestrzenią dostarczają pierwszych sygnałów o istnieniu dobra i zła. Mały czytelnik zadaje sobie pytania dotyczące własnej postawy , konstruując w ten sposób swój system moralny. Baśnie Andersena to najczęściej smutne i wzruszające opowieści. Stanowią tym samym silny bodziec do rozwoju emocjonalności. Pokazują świat w czarno-białych barwach, aby wyostrzyć różnice między pozytywnym a negatywnym bohaterem, zachowaniem czy uczuciem.

Baśnie te oprócz wartości moralnych mają ogromną rolę w rozwijaniu dziecięcej wyobraźni. Każda baśń to oddzielny świat pełen nowych bohaterów i przygód. Kreatywny umysł dziecka szybko i chętnie tworzy obrazy będące odbiciem poznanych historii. Potem już na zawsze pozostaną dla niego wspomnieniem dzieciństwa. Najbardziej znane baśnie pisarza to: Brzydkie kaczątko, Calineczka, Dziewczynka z zapałkami, Dzielny ołowiany żołnierz, Królowa śniegu, Nowe szaty cesarza, Świniopas.

Marta Rojewska, fot. sxc.hu

Przeczytaj także:

Akademia Detektywa Pozytywki dla pięciolatka
Nie taki diabeł straszny
Kamienie milowe