W bajkach śpią prawdziwe dzieje

Wychowanie to wspieranie rozwoju dziecka, które wiąże się z wychowaniem człowieka wartościowego. Często można spotkać się ze stwierdzeniem, że to książka wprowadza dziecko w świat wartości, dlatego od dzieciństwa powinno się dziecku stworzyć dostęp do książeczek, które go interesują.

Nasze pociechy bardzo szybko uczą się słuchać różnych bajek i zadają pytania z nimi związane. Bardzo ważne jest, aby w okresie, gdy dziecko nie umie czytać wychowawca, czy rodzic głosem potrafili przekazać wartość utworu. Rozwój czytelnictwa, pierwsza karta założona w bibliotece jest swojego rodzaju wyróżnieniem dla dziecka - uczy się ono dbania o książkę i kształtuje swój system wartości.

Wartość dodatnia, wartość ujemna
Wartości zarówno te dodatnie i te ujemne są podstawą naszego życia. Pod pojęciem wartości najczęściej rozumiane jest to, co ważne i cenne. Są one kryterium oceny otaczających nas osób, zjawisk, wyrażają to, do czego powinno się dążyć. Wartości stanowią skalę w ocenie dobra i zła. Najczęstszymi wartościami występującymi w utworach dla dzieci jest odpowiedzialność, wolność, przyjaźń, miłość i można by tak długo wymieniać, ale najważniejsze jest to żeby pokazać przeciwstawianie się sobie wartości takich, jak  np. lenistwo i pracowitość. W tej sytuacji czytelnik nie ma wątpliwości, co jest poprawne i dobre. Czyni to dziecko bogatsze i piękniejsze.

Dobro i zło
Dobro i zło powszechnie występuje w bajkach pod różnymi postaciami. Świat bajek, mimo że przedstawiony w metaforyczny sposób pozwala przeżyć prawdziwe uczucia. Niewątpliwie sposób ten pozwala dzieciom szybciej zrozumieć dobro i zło, niż trwające godzinami pogadanki. Dziecko poznając wartości dodatnie, poznaje również wartości ujemne, natomiast poznając wartości tylko ujemne, nie ma możliwości poznać wartości dodatnich, dlatego też celem bajek jest przedstawienie w prosty i jasny sposób tego, co szlachetne i godne naśladowania.

Bajka bajce nierówna
W bajkach najczęściej źli ludzie przedstawiani są m.in. jako smoki, potwory czy bestie, natomiast dobro kojarzy się z elfami, wróżkami, a nie rzadko i krasnoludkami. Dzieci oprócz poznania dobra i zła poprzez bajki poznają role społeczne przypisane kobietom i mężczyznom. Bajka, bajce jest nierówna – dzielą się one wartościowe i mniej wartościowe. Bajki bardziej wartościowe, to te które uczą dobra, piękna, szczęścia. Bezwartościowymi bajkami są te przekazujące wartości negatywne – mówią o tym, że najważniejsza jest uroda, pieniądze itp.

Wartości pojawiające się w bajkach pojawiają się w życiu codziennym, a dzieci poznają je w bajkach poprzez symbole. Ten rzeczywisty dla nich świat uczy ich jak żyć, pokazuje fakt, że świat może być czasami niesprawiedliwy, ale gdy będziemy walczyć ze złem stanie się piękniejszy, bardziej przyjazny. Przekazanie wartości dobra i zła sprawi poprzez bajki sprawi, że dziecko mimo, iż żyje w świecie zła będzie umiało przełożyć dobre wartości na swoje życie.

Przykład z moralnością w tle
Któż z nas nie zna bajki o Kopciuszku, czy Jasiu i Małgosi. Gdy ta pierwsza opowiada o rywalizacji rodzeństwa, ta druga odzwierciedla lęk dzieci przed opuszczeniem ze strony opiekunów. Odpowiedzialność można by przedstawić na przykładzie Szewczyka Dratewki autorstwa Janiny Parazińskiej, czy Małego Księcia A. Saint - Exupery. Odpowiedzialność wiąże się ze skutkami ponoszonymi za własne czyny, ale również z bezpieczeństwem.

Duże znaczenie ma tutaj wartość, jaką jest przyjaźń i uczciwość. Przyjaźń przedstawiona w Małym Księciu przejawia się więzią między bohaterami – Księcia i Różyczki, ich wspólne podejmowanie decyzji i działanie w ramach własnych zasad. W Szewczyku Dratewce przyjaźnią jest działanie na rzecz innej osoby – tutaj możemy wymienić m.in. sytuację, gdy główny bohater pomaga pszczołom, bo ktoś im zepsuł barć. Niebawem odwdzięczają się jemu w trudnym zadaniu rozpoznania księżniczki, którą miał uratować.

Dominuje dobro
W bajkach dominuje także dobro, bohaterstwo, prawda, szacunek do innych. Dobrem jest pomoc pokrzywdzonym poprzez dobre słowo i pomoc materialną. Prawda to sprawiedliwy osąd, czy przeciwstawianiu się kłamstwu. O bohaterstwie mówimy w chwili, gdy bohater nie zostaje obojętny na niesprawiedliwości i nieszczęście, jest w stanie poświecić życie dla dobra innych.  Bardzo często mówi się w bajkach o miłości, ale nie tylko kobiety do mężczyzny.

Przypomnijmy sobie bajkę Piękna i Bestia – w niej miłość córki do ojca jest tak silna, że postanawia ona oddać się do niewoli w konsekwencji za złe postępowanie ojca. Ważne jest w bajce to, iż przekazuje się słuchaczowi skutki swoich czynów – dobro jest zawsze nagradzane, a zło karane. Nie ważne czy jest to ręka ukochanej księżniczki, czy skrzynka złota -  poprzez te symbole dziecko dochodzi do wniosku, że warto wkładać wysiłek w wykonywane czynności, pomagać innym, że tylko dobro ma sens.

Podsumowując można rzec, że książka jest istotnym elementem w rozwoju naszych pociech i dorośli, którzy je tworzą stają przed trudnym zadaniem, wpływając niejako na przyszłe postępowanie dziecka. Należy zatem pamiętać, aby odpowiedzialnie tworzyć utwory dla dzieci.

Julianna Jachacy, fot. sxc.hu

Przeczytaj także:
Hej kolęda kolęda - Wigilia u Misia
Planeta Football
Wszystko na świecie ma swój czas
Znienawidzić teatr i utonąć w kreskówkach