Skąd wzięły się kolędy?

Wszyscy je śpiewamy, ale czy wiemy, jakie są korzenie tych przepięknych pieśni, które w prosty sposób przekazują tak trudne i zawiłe teologiczne prawdy o Wcieleniu i narodzeniu Boga–Człowieka.

Pierwszą kolędę możemy odnaleźć w II rozdz. Ewangelii Św. Łukasza „Nie bójcie się! Oto zwiastuję wam radość wielką, która będzie udziałem całego narodu: dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan. A to będzie znakiem dla was: Znajdziecie Niemowlę, owinięte w pieluszki i leżące w żłobie. I nagle przyłączyło się do anioła mnóstwo zastępów niebieskich, które wielbiły Boga słowami: Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania” .

Kolęda oznacza pieśń religijną, której tematyka związana jest z biblijnymi wydarzeniami nawiązującymi do narodzenia Jezusa Chrystusa. Za twórcę chrześcijańskiej kolędy uważany jest św. Franciszek z Asyżu, który rozpowszechnił kult Dzieciątka Jezus.  To on w 1223 roku w Greccio po raz pierwszy do obchodów świąt Bożego Narodzenia wprowadził szopkę a w niej małego Pana Jezusa – jako ludzkie niemowlę, leżące w żłobie w otoczeniu bydląt.  To właśnie Franciszkanie przyczynili się do coraz większej popularyzacji tej formy pieśni religijnej na terenie całej Europy.

Ślady pierwszych polskich kolęd sięgają średniowiecza, kiedy mowa jest o misteriach i dialogach znanych w tamtym okresie. Jednak najstarsze kolędy pochodzą z XV wieku.  Pierwszą zachowaną kolędą w języku polskim jest pieśń Zdrów bądź królu anielski z 1424 roku. Do dnia dzisiejszego powstało ich prawie pół tysiąca. Wykorzystują one motywy polskich tańców ludowych.

Każdy kraj ma swoje ulubione kolędy, ale niektórym udało się zrobić karierę międzynarodową – tak jak „Cicha noc”, która posiada nawet swoje muzeum w Salzburgu – tak gdzie urodził się jej twórca Joseph Mohr.  Po raz pierwszy można było ją usłyszeć w 1818 r. na Pasterce w austriackiej wiosce Oberndorf.

Kolędy, choć większość z nich skupia się wokół tematu narodzenia Jezusa Chrystusa są jednak dość zróżnicowane.  Mogą to być zarówno pełne powagi i dostojności utwory (Bóg się rodzi), jak i radosne i lekkie w swym wyrazie pieśni takie jak Dzisiaj w Betlejem, Chrystus Pan się narodził. Wśród kolęd znajdziemy również liryczne kołysanki (Lulajże Jezuniu, Jezus Malusieńki, Gdy śliczna Panna, Święta Panienka).  Są też pastorałki, które charakteryzują się skocznością, tanecznością i żywiołowością (Oj Maluśki, Do szopy hej pasterze).

Tematem kolęd są przede wszystkim narodziny Jezusa i wydarzenia Nocy Betlejemskiej. Często pojawiają się w nich pasterze, osiołki, bydlęta, opisy stajenki oraz wydarzenia związane z okresem dzieciństwa Pana Jezusa takie jak rzeź niemowląt, przybycie  mędrców wschodu (Trzech Króli), sen św. Józefa, ucieczka do Egiptu.
Kolędy są chyba najbardziej lubianym rodzajem pieśni religijnych. Są chętnie śpiewane nie tylko przez ludzi wierzących. Posiadają niekwestionowane walory artystyczne, zarówno pod względem poetyckim jak i muzycznym.

Śpiewane są w kościołach podczas liturgii  w okresie Bożego Narodzenia, śpiewane są również w domach w gronie rodzinnym i prywatnym. Organizowane są koncerty zarówno w wielkich salach jak i małych domach kultury. Słychać je w telewizji, w radiu. W sklepach z płytami można znaleźć kolędy w wykonaniu znanych chórów, artystów reprezentujących nurty zarówno muzyki klasycznej jak i rozrywkowej. Kolędy śpiewane są we wszystkich możliwych formach muzycznych od kołysanki poprzez poloneza, mazurka, oberka, marsza aż po muzykę rockową i bluesową.

Autor:  Anna Banasiak
Fotografie: Prace dzieci nadesłane na konkurs ogłoszony przez portal www.republikadzieci.pl
Źródło  www.republikadzieci.pl